با این همه
روزی اگر کنار بی‌راهه‌ای عجیب حتا
پیدایم کردی
چیزی نگو
تعجب نکن
حتمن به دنبال تو آمده بودم

روجا چمن‌کار

آدرس کتاب‌فروشی خوشگل‌شان هم هست: بلوار کشاورز ـ خیابان ۱۶ آذر ـ کوچه عبدی‌نژاد ـ شماره‌ی ۶. از بلوار کشاورز که بپیچید توی شانزده آذر، فکر کنم دومین کوچه سمت راست باشد، خلاصه به خیابان پورسینا و ضلع شمالی دانشگاه تهران نمی‌رسد.

We all say

When I get older
I will be stronger
They’ll call me freedom
Just like a wavin’ flag

And then it goes back
And then it goes back
And then it goes back

پی‌نوشت:
خواننده‌ی ترانه‌ی wavin’ flag که آهنگ رسمی مسابقه‌ها است؛ کنعان عبدی ورسمه؛ خواننده، آهنگ‌ساز و شاعر سومالیایی - کانادایی است و این آهنگ زیبا را می‌توانید از این‌جا دانلود کنید.

آهنگ «کلمات» از آلبوم «کلمات» یکی از به‌ترین عاشقانه‌هایی است که تا به امروز شنیده‌ام. کلمه‌ها انگار با آدم بازی می‌کنند و شعر و لحن تو را با خود می‌برد. شعر پر از تصویر است و کلمه‌ها هستند که از همان بند اول که می‌شنویم «یسمعنی حـین یراقصنی» در خیال ما به رقص درمی‌آیند:

يسمعنی حين يراقصنی / با من که می‌رقصد، در گوش‌م نجوا می‌کند
كلمات ليست كالكلمات/ کلمه‌هایی که به دیگر کلمه‌ها نمی‌ماند
يأخذنی من تحت ذراعی/ زیر بازوی‌م را می‌گیرد
يزرعنی باحدى الغيمات/ در میان ابرها می‌نشاندم
والمطر الاسود فی عينی/ و باران تیره بر چشم‌های‌م،
يتساقط زخات زخات/ هم‌چون رگ‌بار می‌بارد
يحملنی معه يحملنی/ با خود می‌بردم، می‌بردم
لمساء وردی الشرفات/ به ایوانی به رنگ گل‌به‌ی
وأنا كالطفلة فی يده/ و من چون دختربچه‌ای در دست‌ش
كالريشة تحملها النسمات/ به‌سان پری در باد
يهدينی شمسا يهدينی صيفا/ به من آفتابی پیش‌کش می‌کند و تابستانی
و قطيعة سنونوات/ و دسته‌ای از چلچله‌ها
يخبرنی أنی تحفته/ می‌گويد که اثر هنری اويم
وأساوی اّلاف النجمات/ و با هزاران ستاره برابری می‌كنم
وبأنی كنز و بأنی/ که من گَنجم
أجمل ماشاهد من لوحات/ زيباترين تابلويی كه او ديده
يروی أشياء تدوخنی/ چيزهايی می‌گويد كه گيج‌م می‌كند
تنسينی المرقص والخطوات/ چنان كه مجلس رقص و آهنگ گام‌های‌م را گم می‌كنم
كلمات تقلب تاريخی/ کلمه‌هایی كه تاريخ‌م را زير و رو می‌كند
تجعلنی امرأة فی لحظات/ و برای چند لحظه مرا زن می‌سازد
یبنی لی قصراً من وَهم/ برايم از خيال قصری برپا می‌كند
لااَسکن فیهِ سِوی لحظات/ كه در آن جز دمی زندگی نمی‌کنم
وأعود ... أعود لطاولتی/ برمی‌گردم ... برمی‌گردم سر ميز خودم
لاشیء معی الا ... كلـمات/ چيزی با من نيست جز ... همان کلمات

پی‌نوشت
این ترانه‌ی زیبا را می‌توانید از این‌جا دان‌لود کنید.

بار کشتی‌ها کمک‌های انسان‌دوستانه بوده و اسراییل در آب‌های آزاد به آن‌ها حمله کرده است. تا این لحظه نیز هنوز بیش‌تر از شش‌صد نفر از فعالان حقوق بشری که مسافر این کشتی‌ها بوده‌اند، در یند اسراییل‌اند. اسراییلی‌ها می‌گویند مجبور به استفاده از خشونت شده‌اند و ابتدا مسافرهای کشتی با چاقو و میله‌های آهنی به آن‌ها حمله کرده‌اند و سربازان‌شان ناگزیر شده‌اند جواب دهند. زر مفت، چرند محض.

یک بار دیگر ماجرا را با هم مرور کنیم. چند کشتی در راستای فعالیت‌های بشردوستانه، کمک‌های دارویی و غذایی به غزه می‌برده‌اند، هنوز به آب‌های اسراییل وارده نشده بودند که کماندوهای اسراییلی با هلی‌کوپتر به آن‌ها حمله می‌کنند. عده‌ای به دفاع مشروع از خود برمی‌آیند و در بدبینانه‌ترین حالت ممکن با میله‌های آهنی به کماندوهای اسراییلی حمله می‌کنند، سربازان اسراییلی در جواب آن‌ها را می‌کشند. به همین سادگی.

دولت اسراییل به معنای واقعی کلمه، وقاحت را به انتها رسانده. در سیاست به زعم خود پیش‌گیرانه‌اش حد و مرزی نمی‌شناسد. هر غلطی دل‌ش بخواهد می‌کند و به هیچ‌وجه به کسی یا نهادی پاسخ‌گو نیست. اگر فرض را بر این بگذارد که شما ممکن است ده سال دیگر روزی به یکی از شهروندان‌ش مثلن یک پس‌گردنی بزنید، به خودش حق می‌دهد همین الان شما رابه قتل برساند.

و نکته‌ی دردناک‌تر هم این‌که نه سازمان ملل و نه هیچ سازمان دارای قدرت دیگری توانایی این‌که جلوی اسراییل را بگیرد، ندارد. به‌خاطر حضور آمریکا در شورای امنیت و داشتن حق وتو، هیچ‌گاه قطع‌نامه‌ای علیه اسراییل صادر نمی‌شود و بیش‌تر دولت‌های غربی نیز هنگام عمل حامی اسراییل‌اند.

از گذشته‌ها
جان انسان فلسطینی

2- نمی‌دانم از کی و چه‌طور طرف‌دار اینتر شدم. دوره‌ی نوجوانی، فوتبال برای من در سه تیم خلاصه می‌شد: تیم ملی آرژانتین، اینتر و استقلال. شبی که آرژانتین قهرمان جهان شد را هیچ‌وقت یادم نمی‌رود. محبوب‌ترین در مقابل منفورترین: آرژانتین، آلمان. بازی را تلویزیون نشان نمی‌داد. اخبار ورزشی ساعت ده و نیم شبکه‌ی دو گفت بازی دو هیچ به نفع آرژانتین است. بعد گفت دو یک، بعد دو دو! نفس‌م بالا نمی‌آمد. آلمانی‌ها مثل همیشه جبران کرده بودند. آخرین خبر خوانده شد و من حیران که بالاخره نتیجه چه‌شد. گوینده‌ی اخبار گفت پیش از خداحافظی به اطلاع‌تان می‌رسانم که آرژانتین سه دو پیش افتاد. داد زدم. آرژانتین قهرمان جهان شد. بکن باوئر ناچار شد در مقابل مارادونای وصف‌ناشدنی زانو بزند. من خوش‌حال‌ترین یازده ساله‌ی روی زمین بودم.

اما این روزها که حرف کتاب و کتاب‌خوانی همه جا هست، به فکرم رسید بد نیست، کتاب‌هایی را که این چند وقت گذشته خریده‌ام و به‌نظرم بد نبوده است، را این‌جا لیست کنم. اگر اهل ادبیات و ادبیات نمایشی باشید، به‌گمانم به دردتان بخورد:

نمایش‌نامه‌ی ایرانی:
31/6/77 ، علی‌رضا نادری نشر قطره
سعادت لرزان مردمان تیره‌روز و دیوار،علی‌رضا نادری، نشر قطره

نمایش‌نامه‌ی خارجی:
اولئانا، دیوید ممت، ترجمه‌ی علی‌اکبر علی‌زاد، نشر بیدگل
بازرس، آنتونی شفر، ترجمه‌ی شهرام زرگر، انتشارات نیلا
ملاقات بانوی سال‌خورده، فردریش دورنمات، ترجمه‌ی حمید سمندریان، نشر قطره
ازدواج آقای می‌سی‌سی‌پی، فردریش دورنمات، ترجمه‌ی حمید سمندریان، نشر قطره
رمولوس کبیر، فردریش دورنمات، ترجمه‌ی حمید سمندریان، نشر قطره
غروب روزهای آخر پاییز و پنجری، فردریش دورنمات، ترجمه‌ی حمید سمندریان، نشر قطره
شهاب و اشترانیتسکی و قهرمان ملی، فردریش دورنمات، ترجمه‌ی آرش اباذری، نشر چشمه
آندورا، ماکس فریش، ترجمه‌ی حمید سمندریان، نشر قطره
خشم شدید فیلیپ هوتس، ماکس فریش، ترجمه‌ی حمید سمندریان، نشر قطره
سلام و خداحافظ، آثول فوگارد، ترجمه‌ی محمود کیانوش، نشر قطره

مجموعه داستان ایرانی:
کتاب ویران، ابوتراب خسروی، نشر چشمه
در راه ویلا، فریبا وفی، نشر چشمه
شاخ، پیمان هوشمندزاده، نشر چشمه

مجموعه داستان خارجی:
کار گل، ایوان کلیما، ترجمه‌ی فروغ پوریاوری، نشر آگه
شبانه‌ها، کازوئو ایشی‌گورو، ترجمه‌ی خجسته کیهان، انتشارات کتاب پارسه
دن کامیلو بر سر دو راهی، جووانی گوارسکی، ترجمه‌ی مرجان رضایی، نشر مرکز
دن کامیلو و شیطان، جووانی گوارسکی، ترجمه‌ی مرجان رضایی، نشر مرکز

داستان ایرانی:
شب ممکن، محمدحسن شه‌سواری، نشر چشمه
شمایل تارک کاخ‌ها، حسین سناپور، نشر چشمه

رمان خارجی:
خانم دلوی، ویرجینیا وولف، ترجمه‌ی فرزانه طاهری، انتشارات نیلوفر
خانواده‌ی پاسکوال دوارته، کامیلو خوزه سلا، ترجمه‌ی فرهاد غبرایی، نشر ماهی
دختری از پرو، ماریو بارگاس یوسا، ترجمه‌ی خجسته کیهان، انتشارات کتاب پارسه
سفر به دنیای خاله آگوستا، گراهام گرین، ترجمه‌ی مرتضا رستمیان، نشر علم
ببر سفید، آراویند آدیگا، ترجمه‌ی مژده دقیقی، انتشارات نیلوفر
قاتل در باران، ریموند چندلر، ترجمه‌ی امید نیک‌فرجام، نشر چشمه
شبی عالی برای سفر به چین، دیوید گیلمور، ترجمه‌ی میچکا سرمدی، نشرچشمه
ژاله‌کش، ادویج دانتیکا، ترجمه‌ی شیوا مقانلو، نشر چشمه
تصویر دوریان‌گری، اسکار وایل، ترجمه‌ی رضا مشایخی، نشر جامی

دیگر:
ساعت‌ساز نابینا، ریچارد داوکینز، ترجمه‌ی محمود بهزاد و شهلا باقری، انتشارات مازیار
توتالیتاریسم، هانا آرنت، ترجمه‌ی محسن ثلاثی، نشر ثالث

دنی‌یل: شما به عشق در نگاه اول اعتقاد دارین آقای هیوم؟
دزموند: ببخشید؟
دنی‌یل: اولین بار که دیدم‌ش، داشتم تو این موزه قدم می‌زدم، سه هفته‌ی پیش، [دزموند برمی‌گردد و به موزه‌ای که دنی‌یل اشاره کرده، نگاه می‌کند.] اون اون‌جا کار می‌کرد، وقت ناهارش بود و داشت یه شکلات می‌خورد. چشم‌های آبی آبی باورنکردنی‌ای داشت و موهای قرمز رنگ ... و به محض این‌که دیدم‌ش، درست در همون لحظه‌ ... دچار یه حسی شدم، انگار که مدت‌هاست عاشق‌ش هستم. از همون موقع اوضاع عجیب و غریب شد. [از توی کیف‌ش دفتری بیرون می‌آورد.] همون شبی که اون زن رو دیدم، از خواب بیدار شدم و این‌ها رو نوشتم. [صفحه‌ای پر از شکل و فرمول‌های ریاضی و فیزیک به دزموند نشان می‌دهد.]
دزموند: حالا این‌ها چی هست؟
دنی‌یل: من یه موسیقی‌دانم. هیچ ایده‌ای نداشتم این‌ها چی‌ می‌تونن باشن، به همین خاطر بردم‌شون پیش یکی از دوستان‌م توی دانشکده‌ی علوم که مخ ریاضیه. اون گفت این‌ها مال مکانیک کوانتومه. گفت این معادلات اون‌قدر پیش‌رفته‌س، که فقط یه نفر که کل زندگی‌ش فیزیک خونده می‌تونه به‌ش برسه.
دزموند: حالا چه معنی‌ای می‌ده؟
دنی‌یل: خب ... تصور کن یه اتفاق وحشتناکی قراره بیفته، یه فاجعه‌ی بزرگ، و تنها راهی که بشه جلوش رو گرفت، این باشه که یه حجم عظیمی از انرژی رو آزاد کرد، مثل منفجرکردن یه بمب اتمی.
دزموند: [لبخند می‌زند. از چهره‌اش پیدا است که گمان می‌کند دنی‌یل خل و چل است.] تو می‌خوای یه بمب اتمی منفجر کنی؟
دنی‌یل: گوش کن ... اگه همه‌ی این‌ها [به دور و اطراف اشاره می‌کند، به جهان هستی.] اگه قرار نبوده این، زندگی‌مون باشه چی؟ اگه پیش از این یه زندگی دیگه داشتیم و به دلایلی اوضاع رو تغییر داده باشیم چی؟ من نمی‌خوام بمب اتمی منفجر کنم آقای هیوم. بلکه فکر می‌کنم قبلن این کار رو کردم.
دزموند: گوش‌کن رفیق، من نمی‌دونم همه‌ی این‌ها چه ربطی به من داره، به همین خاطر ...
دنی‌یل: [حرف دزموند را قطع می‌کند.] پس چرا از مادرم درمورد زنی به اسم پنی پرسیدی؟ [دزموند چیزی نمی‌گوید.] برای تو هم اتفاق افتاده، مگه نه؟ تو هم حس‌ش کردی.
‌دزموند: من نمی‌دونم. نمی‌دونم چه چیزی رو احساس کردم.
دنی‌یل: چرا، می‌دونی. تو عشق رو حس کردی.
دزموند: این غیرممکنه چون من هیچ چیزی درباره‌ی این زن نمی‌دونم. نمی‌دونم اون کجاست و حتا اصلن نمی‌دونم اون وجود داره یا نه. اون ... اون شاید فقط تو ذهن‌م باشه.
دنی‌یل: نه، آقای هیوم. اون خواهر ناتنی منه.

نه چندان بی‌ربط:
هشتمین ضربه‌ی جولیت

رضا حوصله‌اش سر رفت: «برویم یک جای دیگر.» همان موقع یک کرگدن که تا به حال دیده نمی‌شد، از پشت بوته‌ها بیرون آمد و رفت سمت شیرها. شیرهای ماده از جا جهیدند، اما نرها تکان نخوردند. کرگدن بدون کوچک‌ترین توجهی از کنار شیرها گذشت. علی گفت: «خوش‌م می‌آید شیرها را به کفش‌ش هم حساب نمی‌کند!» کرگدن آرام آرام حرکت‌ش را ادامه داد و دور شد. دشت دوباره ساکت شد. به نوئل؛ راننده‌ی لندکروز و راه‌نمای محلی‌مان؛ گفتیم که جلوتر برود. اما نوئل هیجان‌زده گفت:‌ «نه! به‌تر است کمی منتظر بمانیم. فکر کنم شیرها می‌خواهند کاری بکنند.» سه شیر ماده سرپنجه ایستاده بودند. رضا پرسید: «یعنی می‌خواهند به گله‌ی گورخرها حمله کنند؟» فاصله زیاد بود و به‌نظر می‌رسید شیرها بیش‌تر از آن‌که بخواهند حمله کنند، کمین کرده‌اند. چند دقیقه‌ی دیگر هم گذشت و اتفاقی نیفتاد.

2- توی دست‌شویی مردانه ایستاده‌ام و در یکی از این توالت‌های دیواری کنار هم، دارم کارم را می‌کنم. پسرک و پسر دیگری که کمی بزرگ‌تر از اوست وارد دست‌شویی می‌شوند. برای چند لحظه من را نگاه می‌کنند، بعد پسرک می‌پرسد: «آقا مگه شما ایرانی نیستین؟» پاسخ می‌دهم: «چرا. چه‌طور مگه؟» پسرک با لحنی حق به جانب می‌گوید: «این توالت برای کافرهاست. آدم‌های مسلمون نمی‌تونن این‌جا دست‌شویی کنن. حرامه!» و من به این فکر می‌کنم که ذهن بچه‌های‌مان را با چه چیزهایی داریم پر می‌کنیم.

دم در ورودی سالن دوباره دختر را می‌بینیم. کمی جلوتر از ما منتظر ایستاده است. میم؛ هم‌سر دوست‌م؛ دختر را می‌بیند و اعتراض می‌کند: «دختره رو نگاه کنین چه سر و وضعی برای خودش درست کرده. بعضی‌ها دیگه واقعن شورش رو درمی‌آرن.» و منتظر تایید ما است. میم دختری کاملن امروزی است که شیوه‌ی زندگی‌اش با استانداردهای زندگی غربی بیش‌تر مطابق است تا مدل سنتی آن: تحصیل‌کرده است، کار می‌کند، اهل فیلم و موسیقی است و خوش‌پوش و به‌روز. تا آن‌جا که می‌دانم، میم خودش اعتقادی به حجاب، دست‌کم آن‌طور که در شرع آمده است، ندارد.

اعتراض میم برایم جالب است. بحث که می‌کنیم متوجه می‌شوم استدلال‌ش برمی‌گردد به این‌که هر جامعه‌ای عرفی دارد و باید این عرف را همه رعایت کنند. با خودم فکر می‌کنم تا حدی راست می‌گوید و حتا به‌نظر من هم مدل لباس‌پوشیدن‌ و آرایش دختر عجیب و غریب بوده است. بعد این سوال می‌آید توی ذهن‌م که: «اصلن فرض کنیم لباس‌پوشیدن این دختر عجیب و خارج از عرف جامعه باشد، چه‌طور و چرا من مشکلی با آن ندارم و می‌گذرم ولی میم صدایش درمی‌آید؟» بعد یادم می‌افتد توی فلان مهمانی و بهمان رستوران هم دیالوگ‌های مشابهی را از زبان خانم‌ها شنیده‌ام که به سر و وضع زن یا دختر دیگری معترض بوده‌اند. حالا سوال کلی‌تر می‌شود: «چرا خانم‌ها خودشان به خودشان بیش‌تر گیر می‌دهند؟»

دلایل من در پاسخ به سوال اول، برمی‌گردد به این‌که به انتخاب آدم‌ها در مسایل شخصی‌شان احترام می‌گذارم و طبیعی می‌دانم که ممکن است انتخاب بعضی‌ها با پسند من جور درنیاید. از طرف دیگر، به عرف هم اعتقاد چندانی ندارم، چون گمان می‌کنم هیچ‌کس نمی‌تواند به صورت دقیق آن را تعریف و حد و مرزش را مشخص نماید. به قول ز؛ دوست دیگرم؛ «لباس خود خانم میم از دید دیگری ممکن است خارج از عرف باشد.» اما پاسخ به سوال دوم به این سادگی نیست. شاید به این‌خاطر باشد که زن‌ها نسبت به مردها ذاتن تمایل به جلوه‌گری و موردتوجه قرارگرفتن بیش‌تری دارند و حضور فرد جلوه‌گر‌تر را برنمی‌تابند. شاید ریشه‌اش در حسادت و احساس خطر باشد و شاید اصلن این‌گونه نباشد و استنباط من به کل غلط است. نمی‌دانم!

بی‌ربط: عیار چهارده به‌نظرم فیلم خوبی بود. تماشایش را پیش‌نهاد می‌کنم.

شاید تلخ باشد ولی متاسفانه حقیقت این است که شادی عمومی از مردم ما دریغ شده است، چیزی که جامعه‌ی امروز ما، به‌خصوص بخش شهرنشین و عمومن افسرده‌اش، به‌شدت به آن نیاز دارد. شادی‌های ما، اگر اتفاق بیفتد، همه در عرصه‌ی خصوصی است، توی خانه‌های‌مان یا نهایتن مهمانی‌ها و با دوستان‌مان. ما آرام آرام تبدیل شده‌ایم به یک سری آدم‌های ناخودآگاه غمگین، انگار که اصلن باید همین‌طور باشد و قانون‌ش همین است. این را زمانی تو بیش‌تر حس می‌کنی که حتا برای چند روز از ایران خارج می‌شوی، حالا هرجا. آن جاست که می‌بینی انگار می‌شود کوچه و خیابان جور دیگری هم باشد، که موسیقی باشد، شادی باشد، رنگ باشد، که آدم‌ها، پول‌دار یا فقیر، خوش‌حال باشند، از لحظه‌های کوتاه زندگی لذت ببرند و البته هیچ اتفاق بدی هم نیفتد.