يک کتاب | يک شعر | يک نمایش‌نامه | يک عکس

وودی، وودی، خدا نگه‌دار تو!

من فکر کنم آخر سر یک کتاب بنویسم تحت عنوان: «اندر کرامات وودی آلن» یا یک هچین چیزهایی! شاید هم بروم یک هیئت ارادتمندان به وودی آلن راه بیاندازم! بس که از این آدم خوشم می‌آید. به‌نظرم وودی آلن نازنین‌ترین دیوانه‌ی دنیا است. خیلی خوب و بی‌شرف و خد!! رسماً عاشقش هستم.

هفته‌ی گذشته و در ادامه‌ی وودی آلن‌بینی‌هایم! یکی از شاه‌کارهای دهه نودی‌اش را تماشا کردم. «ساختارشکنی هری»، فیلمی به شدت نبوغ‌آمیز و پر از ایده‌های بکر و شگفت‌آور که فقط کسی مثل وودی آلن می‌تواند آن را بسازد.
فیلم درباره‌ی نویسنده‌ی معروفی است به نام هری بلاک (با بازی خود وودی آلن) که هرچه‌قدر در هنر و حرفه‌اش موفق است، در زندگی شخصی اوضاع اسفناک و فاجعه‌باری دارد. ماجرای فیلم در واقع شرح دو روز از زندگی هری است که طی آن قرار است به مدرسه‌ای که زمانی در آن درس می‌خوانده و سپس از آن‌جا اخراج شده برود، تا مورد تقدیر قرار گیرد!

«ساختارشکنی هری» پر از ایده‌های بی‌نهایت خلاقانه است. شخصیت‌های داستان‌های هری، همان آدم‌های دور و بر او هستند. هری، مثل بسیاری از نویسنده‌ها، داستان‌هایش را از زندگی واقعی خود، البته با اندکی تغییر، الهام می‌گرفته است.

مثلاً در ابتدای داستان، لوسی، خواهر زن سابق هری، با عصبانیت به خانه‌ی هری می‌آید تا او را بکشد! هری و لوسی در زمان ازدواج هری مخفیانه و دور از چشم جین، خواهر لوسی و زن هری، با هم رابطه داشته‌اند و حالا هری در رمان تازه‌اش با خلق شخصیت‌هایی بسیار مشابه خودشان، ماجرای این خیانت را شرح داده و جین با خواندن رمان هری از موضوع با خبر شده است.

در «ساختارشکنی هری» گاهی حتی شخصیت‌های داستان وارد زندگی واقعی می‌شوند! در اواسط فیلم، کن، شخصیتی که در رمان آخری هری، در واقع خود هری است، پیش او می‌آید و با هم حرف می‌زنند! و نکته‌های دیگری از بقیه‌ی شخصیت‌های داستان برای هری تعریف می‌کند! چیزهایی که خود هری خبر نداشته است. کن از شیوه‌ی زندگی هری انتقاد می‌کند و هری جواب می‌دهد که خوشش نمی‌آید شخصیتی که خودش خلقش کرده، بیاید و نصیحتش کند!

به جای تعریف‌کردن ماجرای فیلم، ترجیح می‌دهم بعضی دیالوگ‌های بی‌نظیر فیلم را برای‌تان بیاورم:

جوآن: [بسیار عصبانی و دل‌شکسته] به من بگو ببینم. فقط اون زن بود، یا با زن‌های دیگه‌ای هم بودی؟
هری: نه، فقط آمی پلاک بود. خدا منو بکشه اگه بخوام دروغ بگم.
جوآن: تو به خدا اعتقاد نداری هری!
هری: آره ولی اینی ‌که ما در کائنات تنها هستیم که مقصرش من نیستم!

[این سکانس فوق‌العاده درخشان ازنظر دیالوگ‌نویسی را می‌توانید به‌طور کامل در پانویس بخوانید.]

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

هری:می‌دونم، من بدترین آدم دنیا هستم.
کوکی: نه، این‌طور نیست. آدم‌های بدتر از تو هم وجود دارن.
هری: کی؟ کسی وجود نداره.
کوکی: چرا، مثلاً هیتلر!
هری: آره خب، اون آره. گوبلز و گورینگ هم ممکنه از من بدتر بوده باشن، اما مطمئناً من دیگه چهارمی‌ش هستم!

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

فی: [کادوی تولد هری را به او می‌دهد.] یه توپ بیس‌بال متعلق به سال 55. با امضای بازیکن‌ها.
هری: [خیلی ذوق‌زده] وای ... خیلی ممنون فی. یادمه وقتی اون بازی رو بردن، تنها زمانی بود که احتمال دادم شاید خدا وجود داشته باشه!

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

شیطان: می‌خوای کولر رو روشن کنم؟
هری: ئه!؟ مگه تو جهنم هم کولر داری؟
شیطان: آره! البته متاسفانه لایه اوزون رو به اف می‌ده!

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

هری: [به روان‌کاوش] هیچ چی عوض نشده. سال‌ها گذشته ولی هیچ چیز عوض نشده. اون موقع روان‌کاوی می‌رفتم، الان هم می‌رم. شش تا روانکاو و سه تا زن مختلف داشتم، اما هنوز نتونستم به زندگی عشقیم سر و سامون بدم. هنوز هم عاشق فاحشه‌ها می‌شم، این به‌نظرم ایده‌آله: تو به‌شون پول می‌دی و اون‌ها می‌آن خونه‌ت. دیگه لازم نیست قبلش درباره‌ی پروست و فیلم و این جور چیزها باهاشون بحث کنی. من نمی‌دونم چه بلایی سرم اومده. حس می‌کنم هنوز به‌اندازه‌ی کافی بزرگ نشدم ... هر زنی که می‌بینم، مثلاً توی بانک یا اتوبوس یا هر جای دیگه، با خودم فکر می‌کنم: یعنی لختش چه شکلیه؟ یعنی می‌شه باهاش بخوابم؟ احمقانه است. آدم‌های هم سن و سال وهم دوره‌ی خودم حالا وکیل و دکتر و آدم حسابی شدن و خونه و زندگی دارن، اما من چی؟ آیا رییس‌جمهور آمریکا هم هر زنی رو که می‌بینه می‌خواد باهاش بخوابه؟ [مکث] البته مثال بدی زدم. اما احتمالاً نمی‌خواد.
روان‌کاو: این جریان تقدیرکردن از تو چیه؟
هری: احمقانه است. همون مدرسه‌ای که سال‌ها پیش اخراجم کرد، حالا می‌خواد از من تقدیر کنه.
روان‌کاو: برای چی اخراج شدی؟
هری: من علاقه‌ای به دانشگاه ‌رفتن نداشتم. می‌خواستم نویسنده بشم. فقط به این موضوع اهمیت می‌دادم. دنیای واقعی هیچ اهمیتی برام نداشت. فقط دنیای داستان برای من مهم بود ... علاوه بر اون، یه بار هم خواستم ... زن ناظم‌مون رو انگشت کنم! این کار من از نظر اون‌ها چندان جالب نبود!

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

هری: این روزها علم خیلی پیش‌رفت کرده. انواع و اقسام لیزر و این جور چیزها ...
ریچارد: آره، تو به علم بیش‌تر از هرچیزی اعتقاد داری.
هری: معلومه. مو لای درز علم نمی‌ره. بین پاپ و ایرکاندیشنر، من حتماً ایرکاندیشنر رو انتخاب می‌کنم.

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

فیلم‌بردار: یه مشکلی پیش اومده. تصویر مل فوکوس نمی‌شه.
کارگردان: لنزها رو عوض کن.
فیلم‌بردار: کردم، اما درست نمی‌شه. تاره.
کارگردان: شاید لنزها خرابن.
فیلم‌بردار: همه‌ی لنزها که خراب نمی‌شن. مشکل از خود مله! تار شده.
کارگردان: بذار ببینم. [به سمت مل (رابین ویلیامز) می‌رود. تصویر همه واضح است به جز رابین ویلیامز که تار به‌نظر می‌رسد.] راست می‌گی، مل فوکوس نیست! آخه مگه می‌شه!؟ یه چیزی درست نیست. [صدا می‌زند.] مل یه دقیقه بیا این‌جا.[مل می‌آید. واقعاً تار است!! کارگردان رو به مل] مل من نمی‌دونم چه جوری بگم، اما تو تار شدی! فوکوس نیستی.
مل: آخه یعنی چی؟
کارگردان: به خودت نگاه کن. به دست‌هات مثلاً. کاملاً تاری!
مل: آخه چه‌جوری [به خودش نگاه می‌کند.] من واقعاً نمی‌فهمم. اما شما راست می‌گین. انگار تار شدم.
فیلم‌بردار: چی کار کنیم بالاخره؟
کارگردان: هیچ چی دیگه، امروز تمرین تعطیله تا ببینیم مل تا فردا واضح می‌شه یا نه!

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

پانویس: